Atatürk’ün Maaşı Ne Kadar? – Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk hakkında merak edilenler sadece savaş meydanlarındaki stratejileri veya devrimleriyle sınırlı kalmıyor. Günümüzde ekonominin konuşulmadığı tek bir gün bile geçmezken, tarih meraklılarının aklına sıkça şu soru takılıyor; “Acaba Atatürk döneminde Cumhurbaşkanlığı maaşı ne kadardı?”
Sosyal medyada bazen “Bugünün parasıyla milyonlar kazanıyordu” gibi iddialar dolaşsa da işin aslına, o dönemin bütçe kanunlarına ve paranın alım gücüne bakmak gerekir. Gelin, resmi veriler ışığında Atatürk’ün maaşı resmî gazete kayıtlarında nasıl geçiyor, birlikte inceleyelim.
1930 ve 1934 Yıllarında Atatürk’ün Maaşı
Atatürk’ün maaşı, Cumhuriyet’in ilk yıllarından vefatına kadar geçen sürede, dönemin ekonomik koşullarına göre değişkenlik göstermiştir. Ancak en sağlıklı veriler, devletin kurumsallaştığı 1930’lu yıllara aittir.
Bütçe kanunlarına baktığımızda, 1930 Cumhurbaşkanı maaşı ile 1934 de Atatürk ün maaşı arasında büyük bir fark olmadığını görürüz. O dönemde Cumhurbaşkanına ödenen aylık maaş (tahsisat-ı seniye) yaklaşık 13.000 TL ile 15.000 TL (brüt) arasında değişmekteydi. Vergiler kesildikten sonra ele geçen net rakamın ise 9.000 – 10.000 TL civarında olduğu bilinmektedir.
“E ne var bunda, 10 bin lira az değil mi?” diyebilirsiniz. Buradaysa devreye “paranın alım gücü” giriyor. O günün 1 lirasıyla, bugünün 1 lirasını kıyaslamak imkansız. Bu yüzden en doğru kıyaslama araçlarından biri altındır.
Atatürk’ün Maaşı Kaç Reşat Altın Ediyordu?
Ekonomik kıyaslamaların şaşmaz terazisi altındır. Bugünün maaşlarını nasıl çeyrek altınla kıyaslıyorsak, o dönemi anlamak için de aynı hesabı yapmalıyız. Atatürk ün maaşı altın hesabı yapıldığında ortaya çıkan tablo gerçekten şaşırtıcıdır.
1930’lu yıllarda bir Reşat altının fiyatı ortalama 8-9 Lira civarındaydı. Yanlış duymadınız, sadece 9 Lira. Atatürk’ün eline geçen net maaşı (yaklaşık 10.000 TL kabul edersek) o günkü altın fiyatına böldüğümüzde; Atatürk ün maaşı kaç Reşat altın sorusunun cevabı 1.000 adedin üzerine çıkmaktadır. Hatta bazı yıllardaki brüt maaş ve düşük altın kuru baz alındığında bu rakamın 1.500 – 2.000 Reşat altınına kadar ulaştığı hesaplanmaktadır.
Aynı hesabı Cumhuriyet altını üzerinden yaparsak; Atatürk ün maaşı kaç cumhuriyet altını eder sorusunun cevabı da yine binlerle ifade edilen, bugünün parasıyla milyonlarca liraya denk gelen bir servet demektir. İşte “En yüksek maaş alan lider” efsanelerinin kaynağı bu alım gücüdür.
Güncel Hurda Fiyatları başlıklı yazımız da ilginizi çekebilir.
En Yüksek Maaş Alan Cumhurbaşkanı Atatürk mü?
Bu matematiksel hesaba bakarak En yüksek maaş alan cumhurbaşkanı Atatürk demek teknik olarak yanlış olmaz. Çünkü o dönemin 13.000 Lirası ile alınabilen gayrimenkul veya altın miktarını, bugünün Cumhurbaşkanı maaşıyla almak mümkün değildir.
Ancak burada atlanan çok önemli bir detay var. O dönemde Çankaya Köşkü’nün masrafları, ağırlanan yabancı devlet adamlarının giderleri, personelin ihtiyaçları ve pek çok kamusal harcama, çoğu zaman bu maaşın içinden veya Cumhurbaşkanı’nın şahsi bütçesinden karşılanabiliyordu. Yani o para sadece “şahsi maaş” değildi.
Atatürk’ün Maaşı ve Mal Varlığı
Maaşın bu kadar yüksek alım gücüne sahip olması, akıllara “Peki bu paralar nereye gitti?” sorusunu getiriyor. Atatürk ün maaşı ve mal varlığı incelendiğinde, kendisinin şahsi bir servet biriktirme derdinde olmadığı açıkça görülür.
Atatürk, vefatından önce hazırladığı vasiyetnamesiyle;
- Nakit birikimini ve hisselerini Cumhuriyet Halk Partisi’ne,
- Bu hisselerin gelirlerini (nemalarını) Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu’na,
- Makbule Hanım’a, manevi kızlarına ve İsmet İnönü’nün çocuklarına eğitim/geçim yardımı olarak bırakmıştır.
Ayrıca sağlığında Bursa Belediyesi’ne hisse bağışlamış, pek çok gayrimenkulünü (Atatürk Orman Çiftliği gibi) hazineye devretmiştir.
Yani kağıt üzerinde ve altın hesabında devasa bir maaş aldığı doğrudur. Ancak bu parayı lüks içinde yaşamak veya yastık altı yapmak için değil, yine kurduğu devletin kurumlarını yaşatmak ve millete bağışlamak için kullanmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Atatürk’ün maaşı ne kadardı?
1930’lu yılların resmi kayıtlarına göre brüt 13.000 – 15.000 TL civarında bir maaş tahsis edilmiştir.
Atatürk’ün maaşı ile kaç altın alınıyordu?
O dönemin altın fiyatlarına (yaklaşık 9 TL) göre hesaplandığında, bir aylık maaşıyla 1.000 adedin üzerinde Reşat veya Cumhuriyet altını alınabiliyordu. Bu da o dönemin parasının ne kadar değerli olduğunu gösterir.
Atatürk mal varlığını kime bıraktı?
Vasiyetnamesi gereği mal varlığının yönetimini CHP’ye, gelirlerini ise Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu’na bırakmıştır. Ayrıca manevi evlatlarına ve kız kardeşine aylık bağlanmasını istemiştir.
